Paragraaf Weerstandvermogen en risicobeheersing

Vooruitgang, innovatie en ambities bestaan niet zonder risico's. Om goed voorbereid te zijn op de toekomst, kijken we actief naar het herkennen en beheersen van risico's. Dit zorgt ervoor dat onze informatie zo compleet mogelijk is waardoor we betere besluiten kunnen nemen. Daarnaast houden we als gemeente een buffer aan om financiële tegenvallers op te vangen. Deze bestaat uit de middelen waarover we beschikken of kunnen beschikken om niet begrote kosten te dekken.

Risicobeleid
Om invulling te geven aan de wettelijke eisen voor risicomanagement, hebben we de “Nota integraal risicomanagement en 2023 en verder” vastgesteld. Onderstaande definities zijn hieruit afkomstig. Deze sluiten aan bij de wettelijke eisen uit het “Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)” en het financieel toezichtkader van de provincie Zeeland.

Beschikbare weerstandscapaciteit
De beschikbare weerstandscapaciteit is een opsomming van alle middelen die we kunnen toepassen om risico’s op te vangen. Het gaat hierbij niet alleen om middelen die direct beschikbaar zijn, maar ook om stille reserves, voorraden of onbenutte belastingcapaciteit. In de onderstaande tabel staat een opsomming van de verschillende onderdelen die meetellen voor de beschikbare belastingcapaciteit:

Onderdelen weerstandscapaciteit:

Algemene reserve (vrij besteedbaar)

Bestemmingsreserves (vrij besteedbaar)

Reserves exploitatie bouwgrond

Onbenutte belastingcapaciteit

Eventuele begrotingsruimte

Kostenreductie (bezuinigingen)

Benodigde weerstandscapaciteit
Een risico is gedefinieerd als een onzekere gebeurtenis met negatieve gevolgen, die voortkomt uit activiteiten van de gemeente en die niet voorzien zijn binnen de huidige exploitatie. De negatieve gevolgen hoeven niet enkel financieel te zijn, maar kunnen ook op andere gebieden impact hebben. Voorbeelden hiervan zijn mate van uitstel of imagoschade. Als er sprake is van financiële gevolgen, wordt de verwachtingswaarde als volgt opgesteld:

Verwachtingswaarde (risico_x) = kans x impact in €

Voor de impact in € wordt een inschatting gemaakt van de maximale financiële impact. Voor de bepaling van de kans maken we gebruik van de volgende tabel:

Klasse	Kans	Betekenis	Gewicht
1	Zeer laag	< 1x per 5 jaar	10%
2	Laag	1 x per 3-5 jaar	30%
3	Gemiddeld	<1x per 3 jaar, <1x per jaar	50%
4	Hoog	1x per jaar	70%
5	Zeer hoog	>1x per jaar	90%

De benodigde weerstandscapaciteit bestaat uit de som van alle financiële verwachtingswaardes van de risico’s:

Weerstandsratio

De weerstandsratio geeft de verhouding aan tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. Deze wordt als volgt berekend:

Hieruit volgt dat de weerstandsratio kan stijgen (dan wel dalen) als gevolg van een stijging (daling) in de beschikbare weerstandscapaciteit of een daling (stijging) van de benodigde weerstandscapaciteit. Hoe hoger die ratio, hoe beter de gemeente in staat is bestaande risico’s af te dekken. Gemeente Kapelle gebruikt de volgende betekenissen:

Ratio X	Betekenis
X ≥2,0	Uitstekend
1,4 ≤ X < 2,0	Ruim voldoende
1,0 ≤ X < 1,4	Voldoende
0,8 ≤ X < 1,0	Matig
0,6 ≤ X < 0,8	Onvoldoende
X < 0,6	Ruim onvoldoende

Beschikbare weerstandscapaciteit

Onderdelen weerstandscapaciteit:	Stand 31-12-2026	Stand 31-12-2027
Algemene reserve (vrij besteedbaar)	10.928	10.928
Bestemmingsreserves (vrij besteedbaar)	0	0
Reserves exploitatie bouwgrond	514	414
Onbenutte belastingscapaciteit	Pm	Pm
Begrotingsruimte	40	98
Kostenreductie	Pm	Pm
Totaal	11.482	11.074

Benodigde weerstandscapaciteit

Risico	Verwachtingswaarde	Kans	Imago impact	Financiële impact
Open einde regelingen	560	70%	2. Laag	800
Regiovisie jeugd/ hervormingsagenda	360	90%	2. Laag	400
Bedrijfscontinuïteit en kritische processen	300	30%	4. Hoog	1000
Bedrijfsvoering	200	50%	3. Middel	400
Verbonden partijen	100	50%	4. Hoog	200
Persoonsgegevensbescherming	70	70%	5. Zeer hoog	100
GGD-VRZ	60	30%	4. Hoog	200
Gemeentefonds	50	50%	1. Zeer laag	100
Waterstofaansluiting	45	30%	2. Laag	150
Netcongestie	30	30%	3. Middel	100
Garantstellingen	10	10%	3. Middel	100
Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd	p.m.	10%	2. Laag	p.m.
Benodigde weerstandscapaciteit	1.785

Financiële impact	>500		1		1		Imago impact	Zeer hoog				1
	250-<500			1		1		Hoog		2	1
	100-<250	1	3	2	1			Middel	1	1	1
	25-<100							Laag	1	1		1	1
	<25							Zeer laag			1
		10%	30%	50%	70%	90%			10%	30%	50%	70%	90%
		Kans							Kans

Persoonsgegevensbescherming
Programma	Bestuur en Veiligheid
Kans	Hoog
Financiële impact	100
Imago impact	Zeer hoog
Verwachtingswaarde	70
Risico	Bij ontoereikendheid van de informatiebeveiliging of bij niet zorgvuldig omgaan met gevoelige of vertrouwelijke(persoons)gegevens kan de gemeente aansprakelijk worden gesteld in het kader van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Bij het niet-naleven van de AVG kan de Autoriteit Persoonsgegevens boetes opleggen. Wanneer persoonsgegevens van inwoners of bedrijven in handen vallen van derden die geen toegang tot deze gegevens mogen hebben, is sprake van een datalek en/of schending van de privacy.
Beheersmaatregelen	We hanteren de maatregelen uit de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO).

Bedrijfscontinuïteit en kritische processen
Programma	Bestuur en Veiligheid
Kans	Laag
Financiële impact	1.000
Imago impact	Hoog
Verwachtingswaarde	300
Risico	De gemeente is meestal de eerste schakel in het contact tussen overheid en inwoners. Daarom is het belangrijk dat deze bereikbaar blijft in situaties van crisis. Daarbij valt te denken aan het wegvallen van essentiële informatiesystemen of het uitvallen van nutsvoorzieningen. Het is belangrijk dat de kritische bedrijfsprocessen (bijvoorbeeld begraven of burgerzaken) dan door kunnen blijven gaan.
Beheersmaatregelen	We hanteren de maatregelen uit de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) en we zorgen voor een goede crisisorganisatie.

Fusie GGD-VRZ
Programma	Bestuur en veiligheid
Kans	Laag
Financiële impact	200
Imago impact	Hoog
Verwachtingswaarde	60
Risico	Ondanks dat de fusie GGD-VRZ on hold staat, bestaat er een kans dat de fusie alsnog doorgaat. De financiële gevolgen die dit kan hebben voor de gemeente, zijn op dit moment nog onduidelijk.
Beheersmaatregelen	We zijn kritisch op de fusie (Zie ook ambitie 1.04)

Garantstellingen
Programma	Wonen en voorzieningen
Kans	Zeer laag
Financiële impact	100
Imago impact	Middel
Verwachtingswaarde	10
Risico	Beveland Wonen heeft leningen aangetrokken, waarvoor de gemeente garant staat. Voor de nieuwbouw en uitbreiding van Cederhof is in 2022 gemeentegarantie afgegeven. Als Beveland Wonen/Cederhof niet aan hun aflossingsverplichtingen kunnen voldoen wordt de gemeente aangesproken.
Beheersmaatregelen	De jaarverslagen van de betrokken partijen en de info van het waarborgfonds Sociale Woningbouw worden jaarlijks ontvangen en beoordeeld.

Regiovisie jeugd/hervormingsagenda
Programma	Sociaal Domein
Kans	Zeer hoog
Financiële impact	400
Imago impact	Laag
Verwachtingswaarde	360
Risico	We geven uitvoering aan de regiovisie jeugd (mede gebaseerd op de Hervormingsagenda jeugd). Het Rijk verwacht hiermee de groei van de kosten Jeugdhulp te remmen. De financiële effecten van de ingezette maatregelen volgen pas enkele jaren later en vragen vooraf investeringen van gemeenten op het gebied van preventie en algemene voorzieningen. Ook zijn we afhankelijk van de inzet die de Rijksoverheid heeft toegezegd op de Hervormingsagenda jeugd.
Beheersmaatregelen	De compensatie van het Rijk over 2023 en 2024 kan incidenteel worden ingezet als kostenbeheersingsmaatregelen niet leiden tot de gehoopte besparingen.

Open einde regelingen
Programma	Sociaal Domein
Kans	Hoog
Financiële impact	800
Imago impact	Laag
Verwachtingswaarde	560
Risico	De gemeente kent veel open einde regelingen, zoals de Wmo, leerlingen-vervoer, Jeugdwet, Inburgering en Participatiewet. Eén of enkele complexe casussen (incl. woningaanpassingen) kunnen een grote financiële impact hebben . Bovendien blijven ouderen, maar ook personen met een psychiatrische of verstandelijke beperking, langer thuiswonen en doen een beroep op voorzieningen uit de Wmo. Dit zorgt voor een geleidelijke toename van thuiswonende kwetsbare mensen met een zorgbehoefte. Ook neemt de kans op overlast toe door personen met verward/onbegrepen gedrag. Het beroep op de open einde regelingen en de hiermee gemoeide gelden kunnen hoger zijn dan de begrote budgetten. Bij aanbestedingen en nieuwe CAO afspraken bestaat een risico op prijsstijgingen. Door krapte op de arbeidsmarkt is er sprake van uitgestelde zorg en daardoor minder uitgaven aan Wmo huishoudelijke hulp. Mochten de wachtlijsten toch ingelopen worden, dan resulteert dit in kosten die we niet begroot hebben.
Beheersmaatregelen	We investeren in preventie, vroegsignalering, algemene voorzieningen en positieve gezondheid.

Advies Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd
Programma	Sociaal Domein
Kans	Zeer laag
Financiële impact	p.m.
Imago impact	Laag
Verwachtingswaarde	p.m.
Risico	Begin 2027 verschijnt het advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd. Dat advies moet meer duidelijkheid geven over de verhouding tussen kosten en beschikbare middelen jeugdzorg. In afwachting hiervan adviseert de VNG een stelpost op te nemen voor het tekort op jeugdhulp. Of er enige compensatie komt voor ons Kapelle is ten tijde van opstellen van deze begroting onbekend.
Beheersmaatregelen	We volgen de berichtgeving over het advies van de Deskundigencommissie Hervormingsagenda Jeugd.

Netcongestie
Programma	Klimaat, Energie, Milieu
Kans	Laag
Financiële impact	100
Imago impact	Middel
Verwachtingswaarde	30
Risico	Het hoogspanningsnet is overbelast. Dit zou het voor bepaalde bedrijven minder aantrekkelijk kunnen maken zich te vestigen. Daarnaast is het voor bestaande bedrijven lastiger te verduurzamen.
Beheersmaatregelen	We voeren regelmatig overleg met de netbeheerder. Gemeente Kapelle is ook aandeelhouder van de netbeheerder. We onderzoeken hoe we waterstof kunnen inzetten als alternatieve energiebron, door o.a. een aftakking op de aanleg van de waterstofleiding.

Waterstofaansluiting
Programma	Klimaat Energie Milieu
Kans	Laag
Financiële impact	150
Imago impact	Laag
Verwachtingswaarde	45
Risico	We staan garant voor een mogelijke aansluiting op de waterstofleiding bij het bedrijventerrein Smokkelhoek. Hierdoor wordt het mogelijk gemaakt te verduurzamen. Het niet overgaan tot een aansluiting kan te maken hebben met veranderde marktomstandigheden of onvoorziene technische uitdagingen.
Beheersmaatregelen	We werken nauw samen met de betrokken partijen en evalueren de voortgang en intenties.

Verbonden partijen
Programma	Paragraaf verbonden partijen
Kans	Middel
Financiële impact	200
Imago impact	Hoog
Verwachtingswaarde	100
Risico	Verbonden partijen voeren taken uit voor de samenwerkende gemeentes. Het risico bestaat eruit dat taken mogelijk niet kunnen worden uitgevoerd met de huidige middelen en dat er begrotingswijzigingen nodig zijn gedurende 2027.
Beheersmaatregelen	De leden van het college vertegenwoordigen Gemeente Kapelle bij de gemeenschappelijke regelingen. Daarnaast zijn er ook ambtelijke begeleidingscommissies. De raad heeft de mogelijkheid om een zienswijze te geven op de begroting, begrotingswijzigingen en resultaatbestemmingen van de gemeenschappelijke regeling.

Gemeentefonds
Programma	Middelen
Kans	Middel
Financiële impact	100
Imago impact	Zeer laag
Verwachtingswaarde	50
Risico	In de uitkering van het gemeentefonds vinden continue wijzigingen plaats en is continue gesprek tussen VNG en Ministerie van Binnenlandse Zaken. Welke taken tegen welke kosten. Door de val van het kabinet en de verkiezingen zijn er veel onduidelijkheden over o.a. de Spreidingswet en de SPUKS. De volgende risico’s zijn aanwezig: dat het Rijk bezuinigt op de algemene en specifieke uitkeringen; dat de verdeling door het Rijk wordt herzien (herverdeeleffecten); en dat de bestaande verdeelmaatstaven zich anders ontwikkelen dan geraamd (exogene ontwikkelingen).
Beheersmaatregelen	De laatste circulaire verwerken we in de begroting. Lidmaatschap en vertegenwoordiging in Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en K80.

Bedrijfsvoering
Programma	Paragraaf bedrijfsvoering
Kans	Middel
Financiële impact	400
Imago impact	Middel
Verwachtingswaarde	200
Risico	De bedrijfsvoering is dynamisch. Er zijn diverse invloeden op de kosten van de bedrijfsvoering. Hogere incidentele of structurele kosten voor de bedrijfsvoering, door bijvoorbeeld opvangen ziekteverzuim.
Beheersmaatregelen	Het managementteam zet actief in op preventie en monitoring.

Weerstandsratio

Kengetallen
Kengetallen zijn getallen die een verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans. Kengetallen kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van de gemeente. De voorgeschreven kengetallen maken inzichtelijk(er) over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te dekken of op te vangen. Ze geven zodoende inzicht in de financiële weerbaarheid- en wendbaarheid. Bij ministeriële regeling van 17 juli 2015 zijn nadere regels gesteld over de wijze waarop de kengetallen door gemeenten worden vastgesteld en in de begroting en het jaarverslag worden opgenomen Hierbij moet wel opgemerkt worden dat een afzonderlijk kengetal weinig zegt over hoe de financiële positie moet worden beoordeeld. De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van de gemeente.

Kengetallen	2024*	2025*	2026	2027	2028	2029	2030
Netto schuldquote	57%	91%	105%	122%	129%	145%	135%
Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen	55%	69%	92%	110%	118%	133%	134%
Solvabiliteitsratio	40%	43%	33%	38%	35%	32%	31%
Structurele exploitatieruimte	6%	2%	1%	3%	2%	2%	2%
Grondexploitatie	-1%	-1%	7%	7%	7%	6%	6%
Belastingcapaciteit	90%	88%	88%	88%	88%	88%	88%

*uit de jaarrekening

Toelichting kengetallen
Kijkend naar de kengetallen is de ontwikkeling in de financiële positie onzeker te noemen. De begroting is voor 2026 en 2027 sluitend, voor de jaren vanaf 2028 wordt een tekort verwacht. Dit wordt veroorzaakt door een fors teruglopende uitkering uit het gemeentefonds. Daarnaast stijgt door de investeringen in nieuwe onderwijshuisvesting de netto schuldquote.

Toelichting

* gecorrigeerd door leningen

Het kengetal “netto schuldquote”, ook wel bekend als de netto-schuld als aandeel van de inkomsten, zegt het meest over de financiële vermogenspositie van een gemeente. De netto-schuldquote geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op zijn tellen moet passen. Daarnaast zegt het kengetal ook wat over de flexibiliteit van de begroting. Hoe hoger de schuld is, hoe meer kapitaallasten er zijn, waardoor een begroting minder flexibel wordt. Met name de investeringen in vastgoed zorgen voor een stijging van de netto schuldquote. In de VNG-uitgave ‘Houdbare overheidsfinanciën’ is aangegeven dat wanneer de schuld lager is dan de jaaromzet (<100%) dit als goed kan worden bestempeld. Boven de 130% is het onvoldoende.

Goed	Tot 90%
Matig	90% tot 130%
Onvoldoende	Hoger dan 130%

Solvabiliteitsratio

De “solvabiliteitsratio” geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totale vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente. Wanneer de helft of meer van het totaal vermogen uit eigen vermogen bestaat, dan is de solvabiliteit goed. Is het kengetal voor solvabiliteit kleiner dan 30%, dan is er veel vreemd vermogen aanwezig.

Goed	50% en hoger
Matig	Tussen 20% en 50%
Onvoldoende	Kleiner dan 20%

Structurele exploitatieruimte

Het kengetal “structurele exploitatieruimte” geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte is binnen de vastgestelde begroting. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid.

Goed	Structureel hoger dan 0,6%
Matig	Structureel tussen 0% en 0,6%
Onvoldoende	Structureel kleiner 0%

Grondexploitatie

Het kengetal “grondexploitatie” geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. Wanneer de gemeentegrond tegen de lagere prijs van landbouwgrond heeft aangekocht, loopt de gemeente veel minder risico dan wanneer er dure grond is aangekocht en de vraag naar bouwgrond stagneert. Een norm bepalen voor het kengetal grondexploitatie is lastig. De boekwaarde van de gronden en bezit zegt namelijk nog niets over de relatie tussen vraag en aanbod van woningbouw dan wel m2-bedrijventerrein. Maatwerk is hiervoor van toepassing, dat wil onder andere zeggen hoeveel woningen of m2- bedrijventerrein er zijn gepland. Daarnaast is het van wezenlijk belang wat de verwachte vraag zal zijn. De boekwaarde van de gronden geeft aan of een gemeente veel middelen heeft gestopt in haar grondexploitatie. Dit geld moet namelijk ook nog terugverdiend worden. Om bovenstaande redenen is geen norm verbonden aan het kengetal grondexploitatie.

Belastingcapaciteit

De OZB is voor de gemeente de belangrijkste eigen belastinginkomst. Het kengetal “lokale lasten” wordt berekend aan de hand van de ozb-lasten en rioolheffing voor een gezin bij een gemiddelde woz-waarde plus de afvalstoffenheffing voor een gezin. Zowel bij de rioolheffing als bij de afvalstoffenheffing wordt in onze gemeente uitgegaan van een kostendekkend tarief. Bij de ozb wordt daar niet naar gekeken. De ozb vergelijken we met de norm voor artikel 12. Deze norm ligt op 120% van het gewogen landelijk gemiddelde met betrekking tot het OZB-tarief.